piątek, 9 stycznia 2026

Zweryfikowaliśmy miejsce urodzenia Zygmunta Bieżeńskiego, prezesa TS Wisła

Dokumenty z Wojskowego Biura Historycznego pozwoliły nam zweryfikować i skorygować miejsce urodzenia Zygmunta Bieżeńskiego, prezesa Towarzystwa Sportowego Wisła w latach 1926-1932! 

Imię, nazwisko, data i miejsce urodzenia - to fundamentalne dane identyfikujące konkretną osobę. Tak się składa, że przy bardzo ważnej postaci z dziejów Wisły przy jednej z tych informacji był znak zapytania. Dosłownie. 


Powyższy skan pochodzi ze spisu ludności miasta Krakowa przeprowadzonego w 1921 roku. Jak widać, spis taki gromadził bardzo dużo cennych informacji o poszczególnych osobach. W przypadku Zygmunta Bieżeńskiego - późniejszego prezesa Towarzystwa Sportowego Wisła, mamy tutaj adres zamieszkania (ul. Barska), wykonywany zawód (dyrektor banku), stan cywilny (żonaty), wyznanie religijne (rzymsko-katolickie), obywatelstwo (polskie), narodowość (polska), język ojczysty (polski), status zameldowania (na stałe), rok przybycia do Krakowa (1919) oraz datę (14 marca 1886) i miejsce urodzenia. 

Ta ostatnia informacja wpisana jest jako "Ostalec" w powiecie rzeszowskim. Już osoba przeprowadzająca spis opatrzyła Ostalec znakiem zapytania. W pobliżu Rzeszowa nie znajdziemy żadnego miasteczka ani wsi o nazwie zbliżonej do tego zapisu, nawet przy uwzględnieniu potencjalnych literówek w spisie. 

Jak zatem ustalić tę kwestię? Sięgnęliśmy po kolejne źródło i postanowiliśmy zamówić skany dokumentów Zygmunta Bieżeńskiego z Centralnego Archiwum Wojskowego. Z doświadczenia wiemy już, że w Kolekcji Akt Personalnych i Odznaczeniowych często znajdują się tam kwestionariusze osobowe, własnoręcznie spisane życiorysy itp. Nie zawiedliśmy się i wśród przysłanych skanów znaleźliśmy potwierdzenie, że miejscem urodzenia Zygmunta Bieżeńskiego była wieś Ostalce (nie Ostalec) koło Tarnopola (nie Rzeszowa).  




Ostalce w Google Maps: 


Skąd aż tak rażąca pomyłka w spisie ludności Krakowa z 1921 roku? Trudno stwierdzić, jest to jednak przypomnienie o tym, by wszystkie źródła i informacje traktować ostrożnie i starać się je - na ile to możliwe - weryfikować. 

W materiałach z Wojskowego Biura Historycznego znaleźliśmy bardzo dużo dalszych ciekawych materiałów o prezesie Wisły - korespondencję, nieznane dotychczas zdjęcie portretowe, własnoręcznie spisaną relację z udziału w walkach o Lwów w 1918 roku... Ale o tym już przy innej okazji! 

sobota, 24 lutego 2024

Błędna identyfikacja historycznej fotografii: Wojciech Marchwicki, a nie Władysław Jenkner

Historia potrafi zaskakiwać nawet w najbardziej niespodziewanych momentach. Tak też stało się niedawno, gdy zorientowaliśmy się w błędnej identyfikacji historycznej fotografii.

Początkowo uznawaliśmy, że na fotografii przedstawiony jest Władysław Jenkner, inżynier i założyciel drużyny Czerwonych Kraków, która później połączyła się z Wisłą Tadeusza Łopuszańskiego. Zdjęcie jednego z pionierów polskiej piłki nożnej miało dla nas wielką wagę, jednakże okazało się, że postać na fotografii to w rzeczywistości Wojciech Marchwicki, prawnik i konsul honorowy Węgier!

Pomyłka ta wynikała z faktu, że zdjęcie Marchwickiego znajdowało się w rodzinnych zbiorach prawnuka Jenknera. Nie jest jasne, jaka była relacja Władysława Jenknera i Wojciecha Marchwickiego (wspólna służba w wojsku?), ale fotografia Marchwickiego znajduje się wśród pamiątek rodzinnych prawnuka Jenknera. Obaj mężczyźni byli bardzo podobni, stąd początkowa błędna identyfikacja tej fotografii.

 Z lewej - jak się okazuje - Wojciech Marchwicki. Po prawej Władysław Jenkner 

Całe zamieszanie udało się rozwikłać dzięki wystawie "Stał dwór szlachecki" w Muzeum Podgórza, gdzie opowiadano o dziejach Piasków Wielkich, których mieszkańcem był Marchwicki. To właśnie tam udało się zidentyfikować prawdziwą tożsamość mężczyzny na fotografii. Niestety, błędnie zidentyfikowana fotografia zdążyła trafiłć do wydanej w 2018 roku książki "Niepodległa Polska - odrodzona Wisła", przybliżającej sylwetkę Jenknera.

Cała sytuacja pokazuje, jak ważne jest zachowanie otwartości na nowe źródła oraz weryfikowanie przyjętych ustaleń w procesie zgłębiania historii. Nawet najbardziej pewne informacje mogą okazać się nietrafione, dlatego ciągłe poszerzanie wiedzy i analiza danych są kluczowe dla właściwego zrozumienia przeszłości.


Fotografie Wojciecha Marchwickiego na wystawie w Muzeum Podgórza:






środa, 13 grudnia 2023

Skorygowana statystyka występów Władysława Kawuli w barwach Wisły: 400 -> 401

Na stronach www.historiawisly.pl skorygowaliśmy statystykę oficjalnych występów legendarnego Władysława Kawuli w barwach naszego klubu. Udało nam się potwierdzić skład meczowy ze wcześniej pominiętego spotkania. Odkrycie to wzbogaca dorobek piłkarski tego wybitnego gracza.


Do tej pory Władysław Kawula był uznawany za uczestnika 400 oficjalnych spotkań z Białą Gwiazdą na piersi. Materiały prasowe potwierdzają jednak, że Kawula wystąpił również w pojedynku z Winterthur podczas Pucharu Intertoto w 1970 roku. 27 czerwca tamtego roku Wisła pokonała na wyjeździe Szwajcarów 3:1. Polska prasa ograniczyła się do lakonicznych wzmianek na temat tego meczu. Skład obu drużyn podały gazety szwajcarskie (poniżej fragment z Neue Zürcher Zeitung), wskazując Kawulę jako obrońcę Wisły.

To odkrycie zmienia oficjalną liczbę występów Kawuli na 401. Ta korekta podkreśla także istotę ciągłych badań nad historią naszego ukochanego klubu i konieczność kontynuowania dokładnych analiz.
Stowarzyszenie "Historia Wisły" pragnie podziękować wszystkim, którzy przyczynili się do tych badań oraz apeluje o dalsze zaangażowanie kibiców w poszukiwania, aby utrwalać i popularyzować bogatą historię Wisły Kraków. Nieustające starania w zakresie dokumentacji i analizy przeszłości są kluczowe dla prawidłowego zrozumienia dziedzictwa klubu oraz uhonorowania zasług tych, którzy kształtowali jego historię.
Jeżeli chcesz pomóc w takich działaniach, zapraszamy do dołączenia do zespołu redakcyjnego. Skontaktuj się z nami na adres redakcja@historiawisly.pl.


sobota, 2 grudnia 2023

Koszulki meczowe Ryszarda Wójcika i Kazimierza Kmiecika z lat 1968-74

Kilka dni temu spotkaliśmy się z rodziną Ryszarda Wójcika, piłkarza Wisły w latach 1953-73. Wójcik był niezwykle wszechstronnym piłkarzem i przez całą swoją krajową karierę pozostał wierny Wiśle. Z Białą Gwiazdą na piersi rozegrał prawie 350 spotkań, co do dzisiaj sytuuje go wysoko na liście piłkarzy z największą liczbą występów. Pełnił też funkcję kapitana drużyny. Jak się okazuje, w rodzinnych zbiorach zachowało się dużo wspaniałych pamiątek, a dzięki życzliwości rodziny będziemy mogli je zaprezentować na stronie www.historiawisly.pl! 

Trzy przedmioty chcemy Wam osobno zaprezentować, bo są to prawdziwie unikatowe skarby. Otóż w rodzinie Wójcików zachowały się... oryginalne koszulki meczowe z lat 1968-74! Pierwsza z nich to koszulka Wisły z okresu 1968 lub 69 z numerem 3 na plecach, z którym występował Ryszard Wójcik. Dwie kolejne koszulki to trykoty Kazimierza Kmiecika: z numerem 11 z Igrzysk Olimpijskich 1972 i z numerem 21 z Mistrzostw Świata 1974 (mecz Polska-Argentyna). 

Nim przejdziemy do zdjęć - krótkie wyjaśnienie, skąd u Ryszarda Wójcika koszulki Kazimierza Kmiecika. Otóż gdy Kmiecik jako młody zawodnik dopiero wchodził do drużyny, Wójcik należał już do klubowej "starszyzny" i jako doświadczony zawodnik wziął Kmiecika pod opiekę. Gdy kilka lat później napastnik Wisły pojechał na Igrzyska Olimpijskie i Mistrzostwa Świata, z których wrócił z medalami, to za udzielone wsparcie postanowił podziękować Wójcikowi właśnie takimi pamiątkami. W tym tygodniu Kazimierz Kmiecik miał te koszulki ponownie w rękach i potwierdził ich autentyczność. 

Składamy serdeczne podziękowania panu Tomaszowi Wójcikowi (synowi Ryszarda) i jego rodzinie za udostępnienie tych i innych pamiątek, a Was zapraszamy do oglądania zdjęć, bo jest czym oczy nacieszyć!

















niedziela, 26 listopada 2023

Wiślaccy Hektorzy. Reymanowie jakich nie znaliście

Dobra wiadomość dla wszystkich, którzy stęsknili się za cyklem filmów dokumentalnych pt. „Per aspera ad astra. Dzieje Wisły Kraków” – w środę 6 grudnia odbędzie się premiera kolejnego odcinka serii. Tym razem będzie mieć ona wyjątkową oprawę – zaprosimy Was do kina! Co więcej, nie będzie to jedyna czekająca nas w tym roku filmowa niespodzianka przygotowana przez Stowarzyszenie Historia Wisły. Tydzień później odbędzie się następna projekcja, oczywiście następnego odcinka. A dla tych, którzy nie będą mogli obejrzeć filmów w kinie, będzie później taka możliwość za pośrednictwem Internetu. 

  O czym będą traktować kolejne wiślackie filmy? Tym razem twórcy zabiorą nas w podróż po losach rodziny Reymanów. Będzie więc o ich korzeniach, o czasach, w których przyszło im żyć, przede wszystkim zaś o ich patriotyzmie, który wykazywali na każdym kroku. Wiślacka opowieść nie skupi się tylko na Henryku Reymanie – będzie mowa także o jego przodkach i rodzeństwie. No i oczywiście o sporcie. Zaprezentowane zostaną niepublikowane wcześniej zdjęcia i dokumenty, co tym bardziej powinno zachęcić Was do wybrania się do kina lub obejrzenia filmu w domowym zaciszu.


Serdecznie zapraszamy do uczestnictwa w „Filmowej Jesieni z Historią Wisły”, bo taką właśnie nazwę nosi ten projekt, który współfinansowany jest ze środków Miasta Kraków. 


6 grudnia 2023, godz. 19:06, kino Agrafka, ul. Krowoderska 8, Reymanowie. Wiślaccy Hektorzy, cz. I,


13 grudnia 2023, godz. 19:06, kino Agrafka, ul. Krowoderska 8, Reymanowie. Wiślaccy Hektorzy, cz. II.




niedziela, 20 sierpnia 2023

Historia Włączona - ruszają warsztaty z digitalizacji!

"Historia włączona - utrwalenie i popularyzacja sportowego dziedzictwa kulturowego poprzez warsztaty z digitalizacji" - taki tytuł nosi projekt, którego realizację właśnie rozpoczyna Stowarzyszenie Historia Wisły. Dzięki dotacji przyznanej przez Biuro Inicjatyw Społecznych, operatora zadania publicznego Małopolska Lokalnie, mogliśmy zakupić sprzęt pomocny przy utrwalaniu sportowych artefaktów. To między innymi aparat fotograficzny, skaner, dyktafon, dysk zewnętrzny czy wizualizer (kamera dokumentowa). Sprzęt ten wykorzystany zostanie w cyklu czterech warsztatów. 

Pierwsze spotkanie odbędzie się już w środę, 23 sierpnia 2023 roku, o godzinie 18:00 na stadionie im. H. Reymana w Krakowie. Gościem specjalnym warsztatów będzie Piotr Kleszcz, piłkarz Wisły Kraków w latach 70, który ma w swoim dorobku Mistrzostwa Polski juniorów 1975 i 1976, a także występy w turniejach międzynarodowych, gdzie Wisła rywalizowała z takimi ekipami, jak Milan, Inter, Sampdoria, Glasgow Rangers, Roma, Fiorentina, Mexico City. Pan Piotr nie tylko podzieli się swoimi wspomnieniami, ale także zaprezentuje szereg cennych pamiątek ze swoich prywatnych zbiorów. Uczestnicy warsztatów będą zaś mieli okazję aktywnie uczestniczyć w digitalizacji tych artefaktów. 

Mamy kilka wolnych miejsc na udział w tym warsztacie! Chętnych zapraszamy do kontaktu mailowego: redakcja@historiawisly.pl


 

Projekt sfinansowano przez Program Małopolska Lokalnie ze środków Narodowego Instytutu Wolności Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO Komitetu do Spraw Pożytku Publicznego, Miasta Kraków oraz Powiatu Oświęcimskiego, partnerem projektu jest Województwo Małopolskie.



sobota, 12 sierpnia 2023

Odezwa Kornela Makuszyńskiego z 1945 roku - perełka z archiwum TS Wisła Zakopane

Po nawiązaniu współpracy z TS Wisła Zakopane (o czym opowiada wcześniejszy wpis na tym blogu) mieliśmy ostatnio okazję zapoznać się z archiwum klubu ze stolicy polskich Tatr. Chcemy zaprezentować pierwszą perełkę z tych zbiorów. Oto odezwa wydana w 1945 roku przez honorowego prezesa Towarzystwa Sportowego, Kornela Makuszyńskiego. Znamienity literat i działacz Wisły informuje w niej o reaktywacji zakopiańskiego klubu: 


Jest to pismo bardzo dużego formatu, z pięknie kaligrafowanym tekstem. Pod pięknym herbem działacze informują: Po pięciu latach okupacji wznowiliśmy działalność Sportową na pożytek Młodzieży i Społeczeństwa ku chwale Odrodzonej Ojczyzny. Następnie czytamy wiersz Kornela Makuszyńskiego "Na chwałę Wisły: 

Zacni ludzie. Treściwy pragnę być i ścisły,
i w dwóch słowach zakrzyknąć o co się rozchodzi:
Szeroko grzmiała sława przedwojennej "Wisły"
Gdy nartami na śniegu pisali ją młodzi.
Gdy "odę do młodości" śpiewali na wietrze,
A srebrna gwiazda lśniła na czerwonym swetrze.

Głośne były promienne naszej "Wisły" czyny,
A nurt jej rwał ze sobą i serca i dusze,
Na najwyższe się szczyty pięła po wawrzyny
I szalała radośnie w śnieżnej zawierusze.
Lecz kiedy krwawa chmura nad Polską zawisła.
W głąb ziemi się zapadła droga nasza "Wisła".

Dziś znowu spod niej jasnym promieniem wybuchu,
Szumna, harda, wspaniała, dzielna i radosna.
Z dna serca wygrzebała hart dawnego ducha,
I cieszy się jak młodość, zakwita jak wiosna,
I na śnieżystej karcie w swej przesławnej księdze
Zaczyna pisać nowy swój hymn o potędze.

Lecz jak Łazarz, co z ciemnej swej wyszedł mogiły
Odarta z wszystkich blasków, biedna jest i naga.
Jakżeż nabierze pędu? Skąd zaczerpnie siły?
I czem się karmić będzie młoda jej odwaga?
Bo nic jej nie zostało po złej poniewierce,
Tylko duch nieugięty i niezłomne serce.

Więc wielkim głosem wołam ją, Wasz Wiślak stary:
Pomóżmy jej. Niech w nową świetność się przystroi.
Nie żałujmy jej dobrej, serdecznej ofiary,
Grosza, nart - co kto może, zacni bracia moi.
Niech się dźwignie, siłami wzmoże się nowemi,
Jak Auteusz, gdy dotknął się ojczystej ziemi.

Więc w imię tej cudownej, braterskiej wspólnoty,
Co umie działać cudy, uczyńmy to dla niej,
Bo dzisiaj rozpoczęła nowy wiek swój złoty.
By w słońcu dokonało się Jej zmartwychwstanie.
Czyńmy to na gorąco - precz długie namysły.
A to wszystko na chwałę naszej srebrnej "Wisły".

Dolną połowę arkusza zajmują zaś podpisy członków wspierających wraz z kwotą wpłaconego wsparcia. Dowiadujemy się, że krakowska Wisła przeznaczyła 10 tysięcy złotych na rozwój swojej filii, zaś po 100, 150, 200 złotych wpłaciło kilkadziesiąt osób. Nazwiska będziemy jeszcze rozgryzać, ale widać tu podpisy prezesa TS Tadeusza Orzelskiego, narciarskiej rodziny Łuszczków, a także zakopiańskiego oddziału wydawnictwa Gebethner i Wolff. 

Dokument ten, pięknie oprawiony w drewnianą ramę, jest świadectwem oddania działaczy sprawie sportu w Zakopanem. Po latach okupacji, gdy wielu narciarzy zaangażowanie w działalność konspiracyjną przepłaciło życiem, wiślacki sport odradzał się. 

Cieszymy się, że dzięki współpracy z TS Wisła Zakopane możemy to piękne pismo Wam zaprezentować. 

czwartek, 13 lipca 2023

Biała Gwiazda w Zakopanem!

Stowarzyszenie Historia Wisły w ostatnich dniach podpisało list intencyjny z Towarzystwem Sportowym Wisła Zakopane. Współpraca polegać będzie na wsparciu w kultywowaniu i popularyzowaniu bogatej i sięgającej lat przedwojennych historii Sekcji Narciarskiej Wisły Kraków w Zakopanem. 

Towarzystwo Sportowe Wisła Kraków miało w swej historii wiele sekcji, co ciekawe, nie ograniczając się do samego Krakowa. Największą z tych zamiejscowych była założona w latach 20. XX wieku Sekcja Narciarska w Zakopanem. Spajając wokół tradycji wiślackie podmioty nie mogliśmy zapomnieć o kontynuatorze jej tradycji, jakim jest Towarzystwo Sportowe Wisła Zakopane. Godnym podkreślenia elementem rodzącej się współpracy są otwartość i gotowość do wsparcia naszych działań ze strony klubu - zwraca uwagę Jakub Zalotyński, Wiceprezes Stowarzyszenia Historia Wisły. 

W okresie dwudziestolecia międzywojennego w szeregach zakopiańskiej Wisły występowali mistrzowie i reprezentanci Polski, Olimpijczycy. Spośród narciarzy Wisły wielu w czasie okupacji stało się bohaterskimi obrońcami ojczyzny. Niepodważalny jest ponadto wkład Wisły w budowanie historii polskiego sportu zimowego, także poprzez powojenne sukcesy w postaci uzyskanych przez Wiślaków medali Igrzysk Olimpijskich, czy mistrzostw świata. 

Nawiązanie tej współpracy jest dla nas niezwykle ważnym wydarzeniem, przywracającym pamięć o klubowych korzeniach. Doceniam dbałość Stowarzyszenia Historia Wisły o dziedzictwo sportowo-kulturowe wiślackich organizacji, tym bardziej, że jako klub mamy świadomość naszej historycznej przynależności do krakowskiej macierzy. Dołożymy więc starań by tym działaniom pomóc – mówi Marek Pach obecny prezes Towarzystwa Sportowego Wisła Zakopane, Wiceprezes Polskiego Związku Narciarskiego oraz olimpijczyk z Insbrucku (1976). 

Siedziba TS Wisła Zakopane

wtorek, 18 października 2022

Kibice (?) Cracovii napisali „GTS” na grobie Henryka Reymana. Reyman zmarł 4 lata przed wprowadzeniem nazwy „GTS”.


    Kilka tygodni temu kibice (?) Cracovii „pochwalili się” w mediach społecznościowych szczególną „akcją”. Ciężko w to uwierzyć, ale okazało się to prawdą: przyszli na Cmentarz Rakowicki, żeby na grobie Henryka Reymana wygrawerować i wymalować „GTS”. Wszystko oczywiście w imię „odkłamywania historii”. I nie przeszkadzał im w tym fakt, że Henryk Reyman ZMARŁ CZTERY LATA PRZED DODANIEM PRZYMIOTNIKA „GWARDYJSKIE” DO NAZWY TS WISŁA!




    Henryk Reyman został wyróżniony tytułem Honorowego Prezesa TS Wisła Kraków w marcu 1959 roku. Stało się to po odwilży politycznej 1956 roku. Wcześniej, w czasie stalinizmu, Reyman jako przedwojenny oficer Wojska Polskiego był szykanowany przez władze państwowe i odsunięty od działalności publicznej. To wtedy Wisłę włączono do Zrzeszenia Sportowego Gwardia, zastępując ją Gwardią Kraków. Takie były założenia totalitarnej reformy polskiego sportu z 1949 roku – wcześniejsze nazwy klubów miały odejść w niepamięć. Po śmierci Stalina część najbardziej radykalnych decyzji cofnięto, między innymi zezwolono klubom na powrót do tradycyjnych nazw i barw. Reyman brał udział w odbudowie struktur Wisły i w reaktywacji Towarzystwa Sportowego. W 1959 roku został mianowany honorowym prezesem TS Wisła, zmarł zaś w 1963 roku. Wisłę przemianowano na „Gwardyjskie Towarzystwo Sportowe” dopiero w 1967 roku, a więc w cztery lata po śmierci Reymana. Nazwa GTS Wisła obowiązywała od 9 maja 1967 do 11 września 1990.

    W okresie tym na grobie Henryka Reymana zamontowano tablicę z obowiązującą ówczesną nazwą klubu, popełniając anachronizm. To częsty błąd, taki sam popełniono w przypadku Jerzego Jurowicza. Zmarłemu w 1989 roku Jurowiczowi inskrypcja nagrobna przypisuje „23 lata w barwach GTS Wisła”, tymczasem bramkarz ten występował w Wiśle, Gwardii-Wiśle i Gwardii Kraków, ale nigdy w „GTS Wiśle”, bo zakończył piłkarską karierę 12 lat przed wprowadzeniem tej nazwy. Częsty czy nie, błąd pozostaje błędem. Na tablicy Reymana pomyłek było zresztą więcej – legendarnemu Wiślakowi wygrawerowano bowiem… złą datę śmierci (marzec zamiast kwietnia).

    Obie pomyłki (datę i nazwę) na tablicy nagrobnej Reymana poprawiono w 2013 roku. Płyta wraz z całą mogiłą przeszła ostatni raz renowację w 2014 roku, a remont sfinansowano ze zbiórki kibiców, ze środków rodziny Reymana i z Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa.

    Brak nam słów, by skomentować „akcję” osób mieniących się kibicami Cracovii. Jeżeli uważali, że Wisła „zakłamuje historię”, to oczywiście mieli prawo być w błędzie, ale przyznanie sobie prawa do rycia i pisania po czyimś nagrobku, to przekroczenie jakichkolwiek granic przyzwoitości.

    Tablica zostanie całkowicie wymieniona, o co zadba klub we współpracy ze Stowarzyszeniem Socios oraz w porozumieniu z właścicielami grobu, a więc rodziną Henryka Reymana. Więcej informacji w oświadczeniu wydanym przez klub.



Aktualizacja 19.10.2022
Dodajemy zdjęcia przedstawiające, jak płyta na grobie wyglądała w przeszłości i jak wygląda obecnie.

W 2013 "3" w dacie śmierci poprawiono na "4" a grawerunek litery G zapełniono masą plastyczną. Na pocz. września 2022 litera G została ponownie wygrawerowana przez skucie masy plastycznej i świeżo pomalowana złotym markerem do nagrobków




niedziela, 19 grudnia 2021

Wiślacy już przyszli - obietnica dopełniona po 55 latach

28 marca 1966 roku Wisła Kraków na łamach gazety "Tempo" ogłosiła konkurs na wspomnienia z historii Towarzystwa Sportowego. "Osobiste wspomnienia, napisane własnoręcznie przez wspominającego, mogą dotyczyć zarówno najradośniejszych, jak i najsmutniejszych jego przeżyć z okresu kibicowania, gry w klubie czy pracy jako działacza" - tak zakres konkursu zdefiniowali organizatorzy. Jednocześnie złożyli intrygującą deklarację: "Czynione są także starania o wydanie zbiorowe najciekawszych wspomnień w postaci książki". 

Tej swoistej obietnicy z niewiadomych przyczyn wówczas nie zrealizowano. W Tempie ukazały się tylko trzy nadesłane artykuły. W efekcie bezcenne wspomnienia, niektóre sięgające samych początków Wisły, przez dziesięciolecia spoczywały w klubowym archiwum, nieznane szerszemu gronu. Było dla nas jasne, że te maszynopisy warto opublikować. Jednocześnie od momentu ogłoszenia konkursu minęło przeszło pięć dekad, zatem w historii Wisły Kraków wiele od tamtej pory się wydarzyło. Postanowiliśmy "dopełnić" ówczesną obietnicę i wraz z wybranymi wspomnieniami konkursowymi wydać też inne druki z archiwum TS oraz reminiscencje późniejszych zawodników, jak Kazimierza Kmiecika, Marka Motyki, Kazimierza Moskala, Arkadiusza Głowackiego, Pawła Brożka czy Jakuba Błaszczykowskiego. 

Efektem jest książka "Wiślacy już przyszli", która kilka dni temu miała swoją premierę. Podtytuł "historia Wisły Kraków wspomnieniami opisana" oddaje sens tej publikacji: jest to opowieść o całości dziejów Wisły (od spotkania założycielskiego w 1906 roku po rundę jesienną sezonu 2021/22) przedstawiona ze szczególnej perspektywy: samych zawodników. Szczere i osobiste wspomnienia dają wgląd w kwestie niedostępne w zwykłych relacjach prasowych - odkrywamy emocje samych piłkarzy, kulisy życia szatni, anegdoty z życia klubu. Wilhelm Cepurski opisuje zapomniane derby Krakowa rozegrane w Zakopanem w 1909 roku i wyjawia, że wynik był znany już przed pierwszym gwizdkiem, Stanisław Kowalski opowiada, jak w 1914 roku Wiślacy jechali do Łodzi na fałszywych paszportach, Kazimierz Moskal zdradza w jaki sposób rumsztyk z cebulką pozwolił Białej Gwieździe pokonać Legię w 1989 roku, Arkadiusz Głowacki mówi, co Wiślacy myśleli o... zegarku Davida Beckhama. To tylko garstka drobnych ciekawostek zawartych w książce, a znajdziecie w niej także wiele poważnych tematów, jak patriotyzm okresu wojny, realia życia w stalinizmie, czy bliskie depresji konsekwencje psychiczne porażek i kontuzji. 

Opowieści Wiślaków uzupełnia prawie 130 zdjęć i ilustracji. Wspólnie z twardą okładką, bardzo dobrej jakości papierem i subtelnymi elementami graficznymi sprawia to, że książka powinna dobrze się prezentować w każdej biblioteczce. Tytuł zaczerpnęliśmy ze wspomnień Romana Wilczyńskiego, który relacjonuje, że właśnie hasło "Wiślacy już przyszli" rozbrzmiewało na Błoniach w 1906 roku przed pierwszymi meczami Wisły. 

Zachęcamy do odkrywania historii Towarzystwa Sportowego za pośrednictwem tych wspomnień! 

Książka dostępna w Wiślackim Świecie



środa, 2 czerwca 2021

Proporczyk Wisły z 1958 roku

Dzisiaj do Krakowa dotarła wyjątkowa przesyłka. To nie pierwszy raz, gdy za sprawą Stowarzyszenia Socios do Krakowa powracają wspaniałe artefakty z historii Wisły Kraków. Niedawno Socios nabyło zbiór dawnych zdjęć, tym razem własnością stowarzyszenia stał się ten oto piękny proporzec z roku 1958. 




Przesyłka dotarła ze Słowacji, proporczyk był u rodziny nieżyjącego już trenera czechosłowackich drużyn koszykarskich. Pamiątka jest w doskonałym stanie, nie ma żadnych uszkodzeń, barwy nie wyblakły, lecz zachowały żywy odcień. 

Proporczyk przedstawia herb Wisły z wyszytymi datami 1906 i 1958. Uwagę zwraca zaskakujące dla dzisiejszych kibiców „odwrócenie” barw - tarcza ma kolor niebieski, a skośny pas jest czerwony. Taki układ rzadko bo rzadko, ale bywał jednak stosowany. Odwrotna strona proporczyka przypomina zaś, że pamiątka ta pochodzi ze specyficznego okresu w historii polskiego sportu. W 1958 roku nie minęło nawet dziesięć lat od niesławnej stalinowskiej reformy, która próbowała de facto zlikwidować tradycyjne polskie kluby, zastępując je oddziałami Zrzeszeń Sportowych - Gwardiami, Uniami, Ogniwami, Włókniarzami i tak dalej. Dopiero we wrześniu 1955 roku - na fali politycznej odwilży - Wisła mogła powrócić do swojej nazwy. Struktury Towarzystwa Sportowego formalnie reaktywowano zaś dopiero w roku 1957, a więc raptem rok przed wykonaniem omawianej pamiątki! Wisła pozostała jednak w Federacji Gwardia i to jej herb przedstawia druga strona proporczyka. 

Proporczyk może być związany z Międzynarodowym Turniejem o Puchar Zakopanego, rozgranym w sierpniu 1958 roku. Według skromnych informacji prasowych w tych zawodach z udziałem koszykarek Wisły miał też wystąpić zespół z Czechosłowacji. Prawda jest jednak taka, że nie mamy pełnej dokumentacji spotkań koszykarek z tego okresu. Proporczyk mógł zostać przekazany przy okazji jakiejś towarzyskiej potyczki, która wciąż czeka na „odnalezienie” w relacjach prasowych. Mamy nadzieję, że dalsza kwerenda (gazet, dokumentów ze zbiorów Wisły) pozwoli to ustalić. 

Pozostaje cieszyć się, że dzięki Stowarzyszeniu Socios takie skarby powracają do Krakowa!




Zobacz także: 
*Gwardyjskie dekady - więcej informacji o Federacji Gwardia



wtorek, 20 kwietnia 2021

Fotografia z politycznym drugim dnem

 Z nowości na stronie historiawisly.pl - prezentujemy fotografię drużyny rezerw Wisły, wykonaną przy okazji pochodu pierwszomajowego w 1952 roku. Tak po prawdzie, to nie do końca jest to drużyna Wisły - w tym czasie wdrożona już została stalinowska reforma polskiego sportu. De facto zlikwidowano tradycyjne kluby, wraz z ich nazwami, barwami, herbami. Ich miejsce zajęły Zrzeszenia Sportowe - nowe twory, które miały stanowić implementację państwa totalitarnego w obszarze sportu. Wisłę zastąpiła Gwardia. Na ścianie budynku po lewej stronie dostrzec nawet można plakaty z tą nazwą. Piłkarze na swoich bluzach mają zaś emblemat tego Zrzeszenia: literkę „G” na czerwono-biało-niebieskiej tarczy. 


Fotografię wykonano prawdopodobnie u wylotu ulicy Piłsudskiego - budynki w tle wyglądają na gmachy hali Sokoła i Muzeum Narodowego. Poniżej prezentujemy współczesny widok tego miejsca z Google Street View. Ta ulica w momencie wykonania zdjęcia oczywiście nie nosiła imienia przedwojennego Marszałka. Została przemianowana na ulicę Manifestu Lipcowego. Upamiętniała odezwę Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, czyli obwieszczenie zatwierdzone przez Józefa Stalina i ogłoszone w Moskwie 22 lipca 1944 roku - manifest ten był kamieniem węgielnym reżimu komunistycznego w Polsce. 



Co sportowcy robili 1 maja 1952? Oprócz udziału w manifestacji rozegrali też towarzyski mecz z okazji Święta Pracy: kombinowana drużyna Gwardia/OWKS zremisowała z Ogniwem/Włókniarzem 1:1 (w „normalnych” czasach byłby to mecz łączonej drużyny Wisły i Wawelu z łączoną drużyną Cracovii i Garbarni). 
    
    Prezentowane zdjęcie ma oczywiście wymiar polityczny: sportowcy z uśmiechem na ustach uczestniczą w obchodach jednego z najważniejszych komunistycznych świąt, zaraz rozegrają z jego okazji mecz, w tle widoczny jest portret Stalina. Fotografia w pełni zgodna z oficjalną linią propagandy, prawda? 

    Jednak jest w tym zdjęciu polityczne „drugie dno”… 
    
  Wiosną 1952 roku nie rozgrywano spotkań ligowych - trwała rywalizacja w Pucharze Zlotu - specyficznych rozgrywkach, które miały zapełnić terminarz zwolniony przez przygotowania do Igrzysk Olimpijskich. Wstrzymano ligę, piłkarze powołani na konsultacje reprezentacji trenowali w ośrodkach przygotowawczych, dla pozostałych zawodników i rezerwowych wymyślono „Puchar Zlotu Młodych Przodowników”, dzisiaj porównywany do pucharu ligi. Takie machinacje przy rozgrywkach też były częścią komunistycznej reformy sportu - podkopywały dawne (a więc „burżuazyjne”) tradycje polskiej piłki.
     
    Jako golkiper Wisły w Pucharze Zlotu występował Antoni Ziernicki. Dobrze się zapowiadał, „pukał do pierwszego składu”, mógł zostać następcą legendarnego Jerzego Jurowicza, który powoli przymierzał się już do przejścia na emeryturę.
    
    Pewne okoliczności jednak nie tylko zakończyły karierę Ziernickiego, ale złamały mu życie. 

    Antoni Ziernicki był członkiem konspiracyjnego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość - organizacji powstałej w 1945 roku by politycznie, ale też militarnie, stawić opór przejęciu władzy w Polsce przez komunistów. WiN przeprowadzało akcje dywersyjne, agitacje, działania wywiadowcze. Antoni Ziernicki o swojej działalności po latach mówił bardzo zdawkowo: „Mieliśmy patriotyczną grupę, gazetki, była wsypa i aresztowania”. WiN był oczywiście zwalczany przez aparat represji nowej władzy - a więc przez ten pion, któremu podporządkowano Wisłę. 

    Bardzo znamienne są wydarzenia z 20 września 1952 roku. W przerwie meczu Wisła - AKS Chorzów (Gwardia - Budowlani według ówczesnej nomenklatury) Antoniego Ziernickiego z szatni wywabił milicyjny prezes klubu, Grzegorz Łanin. Miał do młodego bramkarza powiedzieć „Musisz pojechać natychmiast z nami. Coś tam nie jest w porządku z twoją służbą wojskową”. W drugich 45 minutach Ziernicki już nie zagrał. Trafił do siedziby Urzędu Bezpieczeństwa przy ul. Pomorskiej. Fakt gry w gwardyjskim klubie w żaden sposób nie „pomógł” Ziernickiemu. Wkrótce został skazany na 15 lat więzienia „za działalność przeciwko ludowemu państwu”. Został osadzony w Progresywnym Więzieniu dla Młodocianych w Jaworznie. Tym terminem nazywano „polski łagier” - obóz pracy utworzony w miejscu, gdzie kilka lat wcześniej funkcjonował podobóz Auschwitz. Więźniowie pracowali tam w kopalniach - rok takiej pracy liczono „podwójnie” na poczet wyroku. Ziernicki odpracował w ten sposób 7 lat z zasądzonych 15 i został wcześniej zwolniony dzięki odwilży politycznej. Po wyjściu na wolność grał jeszcze przez jakiś czas w piłkę, jednak bez większego powodzenia. 

    Antoni Ziernicki został uwieczniony na zaprezentowanym na początku zdjęciu. Klęczy pierwszy z prawej, trzyma piłkę, uśmiecha się jak i inni sportowcy. Przeciwnik panującego ustroju, działający przeciwko niemu w konspiracji - uczestniczy wśród portretów Stalina w obchodach pierwszomajowych.


„Wiele spraw było związanych z istniejącym zakłamaniem politycznym. Mieliśmy wszyscy podwójne życie. To oficjalne, na zewnątrz, na pokaz - oraz to rodzinne, wewnętrzne, zamknięte w ścianach domowego ogniska” - wspominał czasy stalinizmu Zbigniew Lech - również bramkarz Wisły, widoczny na zdjęciu obok Ziernickiego. 

    Antoni Ziernicki został sądownie zrehabilitowany w 1991 roku. Zbigniew Lech po raz ostatni spotkał się z nim w 2001 roku, „na zebraniu Rady Seniorów, na które został zaproszony. Już chorował, był osłabiony. Niedługo później z bólem i żalem pochyliłem sztandar Wisły nad mogiłą Tośka Ziernickiego na Cmentarzu w Prokocimiu” - opisywał Lech. 

    Czas komunistycznych porządków w polskim sporcie to specyficzny okres. Nawet po poluzowaniu politycznych kleszczy w połowie lat 50 - co pozwoliło de facto reaktywować tradycyjne kluby, przywrócić ich nazwy i barwy - w życiu sportowym pozostało dużo zakłamania. Dalej oczekiwano uczestnictwa w pochodach pierwszomajowych. Oficjalnie nie było zawodowstwa, piłkarze byli więc zatrudniani na fikcyjnych etatach. W Wiśle obok ludzi oddanych Towarzystwu Sportowemu pracowali funkcjonariusze "z przydziału", często niekompetentni, nieprzywiązani do Wisły. 

Więcej o tamtych realiach: 
*Gwardyjskie dekady - dzieje Wisły w okresie PRL
*Stalinowskie kwiatki - polski sport w okresie stalinizmu
*Antoni Ziernicki - biogram 
*Wielki mecz polityczny - wcześniejszy wpis na blogu, pokazujący rolę sportu w komunistycznej propagandzie




sobota, 20 marca 2021

Od samego nazwiska "Wańkowicz" do pełniejszej biografii współzałożyciela Wisły

Oto Witold Wańkowicz - w 1906 roku jako uczeń II Szkoły Realnej w Krakowie i podopieczny Tadeusza Łopuszańskiego był jednym z założycieli Wisły Kraków. 


Dzisiaj znamy dość szczegółowo biografię Wańkowicza - wiemy kiedy się urodził i zmarł, kim byli jego rodzice, gdzie studiował i gdzie pracował, wiemy gdzie spoczywa. Kilka lat temu jednak cała nasza wiedza o tej osobie ograniczała się jedynie do nazwiska. W tym artykule chcemy pokazać, jak od wzmianki zawierającej samo nazwisko doszliśmy do całkiem obszernych informacji o współzałożycielu Wisły. 

Pierwsze miesiące funkcjonowania Wisły nie są zbyt dobrze udokumentowane. Jest mało relacji prasowych z tego okresu - dziennikarze dopiero z biegiem czasu i wraz z rozwojem krakowskiego futbolu zaczęli poświęcać piłce nożnej więcej miejsca. Te notatki prasowe, które posiadamy z lat 1906-7, często zaś są bardzo lakoniczne. Oficjalne dokumenty dotyczące życia klubu zaczęły zaś powstawać dopiero w późniejszym okresie, gdy doszło do formalnej rejestracji stowarzyszenia. Dość powiedzieć, że nazwiska założycieli i pierwszych zawodników Wisły znamy jedynie z późniejszych wspomnień i opracowań. 

Te materiały to w szczególności księgi jubileuszowe Wisły z 1931 i 36 roku. W nich odnajdujemy jedynie nazwisko Wańkowicza: 


Okolicznościowy artykuł z 1921 roku dodaje do nazwiska jeszcze ciekawostkę o wyjeździe do Oksfordu i zwycięstwach w tamtejszych regatach wioślarskich. 


W "punkcie wyjście" dysponujemy zatem bardzo skromnymi danymi. Wiemy jednak, że pierwsi piłkarze Wisły byli uczniami II Szkoły Realnej. Zaglądamy więc do sprawozdania tej szkoły (na nasze szczęście ówczesne szkoły publikowały takie kroniki - wraz ze spisem uczniów). W roku szkolnym 1906/7 w klasie VII b odnajdujemy "Witolda Wańkowicza" (do tej samej klasy chodziło jeszcze kilku piłkarzy Wisły - zachęcamy do samodzielnego sprawdzenia, którzy to chłopcy). 


Samo imię i nazwisko to wciąż mało, ale już pozwala, na dalsze poszukiwania. Witoldem Wańkowiczem był brat słynnego pisarza Melchiora - on jednak urodził się w 1882 roku, w 1906 roku był już więc dorosłym mężczyzną, a nie uczniem szkoły średniej. Inny Witold Wańkowicz według wyników wyszukiwania google był w latach 30 XX wieku pracownikiem polskiej ambasady w Stanach Zjednoczonych. Urodził się w 1888 roku, "pasuje" więc wiekiem. Czy to "nasz" Witold Wańkowicz?  

Kluczem do odpowiedzi na to pytanie jest "brakujące ogniwo" - połączenie pomiędzy nauką w szkole średniej w Krakowie i pracą w USA. Tego ogniwa szukać należało na brytyjskich uniwersytetach, zgodnie ze wzmianką z artykułu z 1921 roku. I oto po dłuższych poszukiwaniach udało się natrafić na publikację "Downing and the two wars", opisującą losy absolwentów Downing College. Z tego opracowania dowiadujemy się, że "Witold de Wankowicz" studiował tam w latach 1909-12, faktycznie był członkiem klubu wioślarskiego i że po I Wojnie Światowej pracował w polskim ministerstwie, zaś II Wojna Światowa sprawiła, że pozostał na emigracji w Stanach! 


Fragment publikacji Gwyn Bevan, John Hicks, Peter Thomson, Downing and the two wars o losach absolwentów Downing College,  dostęp online 

Zbyt dużo elementów tej układanki zaczyna do siebie pasować, by uznać to za zwykłą zbieżność nazwisk. Nie zmienia tego nawet fakt, że Downing College znajduje się w Cambridge, nie w Oxfordzie. Tutaj autor artykułu z 1921 roku musiał się najzwyczajniej pomylić - jeżeli nie podał imienia Wańkowicza, to o jego studiach też słyszał zapewne "z drugiej ręki" i nie zweryfikował tej informacji. Oxford czy Cambrigde - wszak oba miejsca były odległe i prestiżowe. 

Gdy już z całą pewnością zidentyfikowaliśmy właściwą osobę, czego więcej możemy się dowiedzieć o życiu jednego z założycieli Wisły? 

Wiemy, że karierę w dyplomacji zaczynał w Gdańsku. W latach 1919-20 był zastępcą generalnego delegata Ministerstwa Aprowizacji i zastępcą delegata Rządu Polskiego w Gdańsku. Odpowiadał za koordynację transportów amerykańskiej pomocy żywnościowej dla Polski. Dla młodego państwa - na dodatek mierzącego się z ciężką sytuacją militarną - takie dostawy były bezcenne. Wańkowicz z odpowiedzialnej funkcji wywiązywał się znakomicie, o czym świadczy opinia służbowa: 

Człowiek niezwykle pracowity i sumienny, o rozległych horyzontach, doskonale władający językiem angielskim. W każdej sytuacji i w różnych okolicznościach mógł kompetentnie zastąpić swojego szefa. Nie tylko świetnie wywiązywał się ze swoich obowiązków, ale również inspirował i podpowiadał. Szczególnie w ciężkich chwilach, których na placówce gdańskiej nie brakowało, starał się zaszczepić personelowi polskiemu optymizm i entuzjazm. Dla Jałowieckiego był niejako podporą moralną, w chwilach zwątpienia i załamania podtrzymywał go na duchu. „Często potem − wspominał tenże − w różnych ciężkich chwilach dziękowałem opatrzności, że mi dała właśnie takiego wyjątkowego pod wszystkimi względami człowieka na mego zastępcę". 

Źródło: Zbigniew Machaliński, Mieczysław Jałowiecki - delegat Rządu Polskiego w Gdańsku w latach 1919-1920 : forma i sposób działalności konspiracyjnej Delegacji Rządu Polskiego w Gdańsku na tle nowego układu sił w Europie, Studia Gdańskie. Wizje i rzeczywistość 5/2008, 9-23, dostęp online

Schemat organizacyjny polskiej Generalnej Delegacji Ministerstwa Aprowizacji w Gdańsku, z Wańkowiczem jako zastępcą generalnego delegata. Źródło: Archiwum Państwowe w Gdańsku

Przeładunek ze statków do wagonów kolejowych mąki z amerykańskiej pomocy żywnościowej. Źródło: Archiwum Państwowe w Gdańsku


W Stanach Zjednoczonych Wańkowicz między innymi prowadził negocjacje ze stroną amerykańską w sprawie liberalizacji wzajemnych relacji handlowych. Zainteresowanych szczegółami odsyłamy na strony Departamentu Stanu USA, gdzie udostępnione są notatki służbowe z takich rozmów (przykładowo tutaj). W Bibliotece Kongresu USA odnaleźliśmy zaś zdjęcie współzałożyciela Wisły z 1938 roku, po rozmowach z amerykańskim Sekretarzem Stanu. 



Zdjęcie portretowe zaprezentowane na początku niniejszej notki to fragment fotografii wykonanej zaś w 1939 roku. Wańkowicz z ramienia ambasady zaangażowany był w organizację polskiego pawilonu na nowojorskiej Wystawie Światowej. Widzimy go przy makiecie planowanej wystawy. 



Już wcześniej - przy okazji wpisu o spoczywającym w Walii Alfredzie Konkiewiczu - wspominaliśmy o stronie findagrave.com. To portal, na którym użytkownicy dokumentują groby ze wszystkich stron świata. To bardzo pomocne w badaniach genealogicznych i w odnajdowaniu swoich zmarłych bliskich. Po raz kolejny portal ten okazał się też pomocny w ustaleniu informacji o Wiślakach. Na findagrave.com odnaleźć można nagrobek Witolda Wańkowicza - współzałożyciel Wisły zmarł w 1948 roku i spoczywa na cmentarzu Mount Olivet w Waszyngtonie. 



Podsumowując - tak wyglądał biogram Witolda Wańkowicza na samym początku, ponad 10 lat temu. 


Tak wygląda obecnie - notka biograficzna, kalendarium życia, fotografie, autograf, materiały źródłowe, miejsce spoczynku... 



Dzięki przedstawionym powyżej poszukiwaniom - rozciągniętym w czasie na przeszło 10 lat - mogliśmy przygotować na dzisiaj biografię Wańkowicza na stronę główną klubu, w ramach cyklu "Założyciele Wisły". Zapraszamy do przeczytania!

Do dalszej lektury polecamy: