sobota, 27 lipca 2019

Poznajcie Kazimierza Wachowicza - współzałożyciela Wisły Kraków

Cały czas poszukujemy źródeł, które dostarczą nam nowych informacji o historii Wisły Kraków. Szczególnie dużo białych plam dotyczy początków Towarzystwa Sportowego, z tym większą radością informujemy, że udało nam się poznać szczegółową biografię jednego ze współzałożycieli Wisły.

Jak często w takich sytuacjach, pomocny był szczęśliwy zbieg okoliczności. Okazało się, że Towarzystwo Sportowe Wisła otrzymało kilkanaście lat temu ofertę zakupu obrazu autorstwa Vlastimila Hofmana. Hofman - jak zapewne wiecie - był malarzem i wielkim kibicem Białej Gwiazdy. Przed wojną namalował liczne dzieła inspirowane Wisłą. W przypadku wspomnianej oferty chodziło akurat o portret Kazimierza Wachowicza. Towarzystwo Sportowe nie zdecydowało się na zakup (ze względu na cenę - adekwatną do wartości, a więc stosunkowo wysoką), ale w zbiorach TS zachowały się zdjęcia portretu.





Kluczowa przy tym okazała się adnotacja z tyłu obrazu - kilka linijek tekstu dopisane przez poprzednich właścicieli. Dopisek ten w kilku słowach opowiada, kim była osoba przedstawiona na portrecie, nadmienia też, że Kazimierz Wachowicz miał syna Jerzego. Szukając informacji o Jerzym Wachowiczu odkryliśmy, że spisał on swoje wspomnienia w dwóch książkach. Na okładce jednej z nich umieścił nawet rzeczony portret swojego ojca!

Byliśmy zatem przekonani, że w książce znajdą się informacje o Kazimierzu Wachowiczu i o Wiśle Kraków. Do książki z łatwością dotarliśmy i faktycznie, zawiera ona wspomnienia o Białej Gwieździe i jej współzałożycielu!

Książka Jerzego Wachowicza - z zaznaczonymi wszystkimi stronami, na których jest mowa o Kazimierzu Wachowiczu i o Wiśle Kraków

Czy Kazimierz Wachowicz grał w ataku i... na bramce?
Dlaczego zakończył piłkarską karierę?
Jak Wisła zwalczała praktykę wchodzenia na stadion bez biletów i dlaczego Wachowicz musiał za to przepraszać generała Monda?
Jak wyglądał mundur wieczorowy Wachowicza jako oficera Wojska Polskiego?
W jaki sposób podpułkownik Wachowicz uniknął wykrycia przez NKWD i śmierci w Katyniu?
Jak fałszywe papiery zapewniły mu zwolnienie z niemieckiej niewoli w czasie okupacji?

Odpowiedź na te pytania i szereg dalszych informacji znajdziecie teraz w biografii Wachowicza na stronie historiawisly.pl.



wtorek, 9 lipca 2019

Nie tylko Wlastimil Hofman - Wisła inspiruje artystów

Jeżeli interesujecie się trochę historią Wisły, to zapewne kojarzycie osobę Wlastimila Hofmana - znakomitego malarza symbolisty, ucznia Leona Wyczółkowskiego i Jacka Malczewskiego, a także... wielkiego kibica Białej Gwiazdy. Hofman już w latach 20. XX wieku jeździł za Wisłą na mecze wyjazdowe, w jego willi odbyła się w 1927 roku pierwsza feta mistrzowska, przede wszystkim zaś Hofman namalował kilkadziesiąt wiślackich obrazów. Każdy z zawodników - włącznie z rezerwowymi - otrzymał od niego w prezencie portret. Prawdziwe opus magnum Hofmana - wiślackie arcydzieło - to obraz mistrzowskiej jedenastki Wisły z 1927 roku namalowany w naturalnych rozmiarach.

Okazuje się, że Wlastimil Hofman nie był jedynym znamienitym artystą, który w piłkarskiej rywalizacji Wisły Kraków znalazł inspirację dla swojej twórczości.

Miesiąc temu jeden z kibiców zamieścił na Twitterze zdjęcie obrazu z prośbą o dalsze informacje na jego temat.


Podjęliśmy ten wątek i oto co udało się ustalić:

Obraz namalował w 1949 roku Adam Bunsch i jest to portret braci Michała i Władysława Filków.

Adam Bunsch urodził się w 1896 roku, zmarł w 1969. W młodości uczęszczał do Gimnazjum św. Anny w Krakowie (dzisiejsze I LO zwane "Nowodworkiem"). W czasach galicyjskich krakowskie szkoły były owładnięte piłkarską pasją, wielu zawodników Wisły było uczniami Gimnazjum św. Anny, zaś czymś powszechnym było, by po lekcjach biec na Błonia, wyznaczyć teczkami i kurtkami bramki i kopać piłkę. Czy Bunsch już wtedy zainteresował się futbolem, sam grał w piłkę lub uczęszczał na mecze Wisły? Bardzo możliwe.

W latach II RP Adam Bunsch ukończył krakowską Akademię Sztuk Pięknych oraz Uniwersytet Jagielloński (kierunek - filozofia). Był wszechstronnym artystą: malarzem, grafikiem, witrażystą, dramatopisarzem. W malarstwie - podobnie jak Wlastimil Hofman - reprezentował nurt symbolizmu. Inna analogia z Hofmanem to znaczenie motywów religijnych - w twórczości obu artystów był to bardzo ważny wątek. Bunsch ponadto zrealizował wiele projektów dla kościołów, między innymi polichromię i witraże do Kościoła Mariackiego w Katowicach.

W 1939 roku Bunsch walczył w Kampanii Wrześniowej, był internowany na Węgrzech i zbiegł do Francji, gdzie dołączył do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. W tym czasie między innymi zaprojektował odznakę 1 Dywizji Pancernej generała Maczka.
Odznaka 1 Dywizji Pancernej gen. Maczka - projekt Adama Bunscha

W 1945 roku Bunsch powrócił do Krakowa. Podjął pracę jako pedagog, jednak ówczesne władze - podejrzliwe wobec patriotów i żołnierzy wracających z zachodu - piętrzyły przed nim trudności. Przykładowo w 1951 roku Bunsch został usunięty z Państwowej Szkoły Przemysłowej w Krakowie. Sztuka religijna zapewne była wtedy dla niego swoistą odskocznią, sferą wolności. Bunsch po 1945 roku zaprojektował i zrealizował wystrój licznych kościołów.

Adam Bunsch
Zdjęcie: Adam Bunsch jr. - Zbiory własne, CC BY-SA 3.0, Wikipedia

W 1949 roku Adam Bunsch namalował interesujący nas portret Michała i Władysława Filków. Prosta scena - dwóch zawodników walczących o pozycję na boisku - w ujęciu Bunscha nabiera cech metafizycznych. Tu nie chodzi o zdanie relacji z "tego oto" meczu, tutaj celem jest głębsza refleksja. Swój udział ma w tym obrana perspektywa, prezentująca zawodników od dołu na tle skłębionego, wielobarwnego nieba. To tło przenosi zawodników w pewien obszar poza konkretną chwilą i poza konkretnym miejscem, nadaje tej scenie charakter uniwersalny. Ponadto postawa graczy, ułożenie ich ciał sprawia, że w refleksji nad tym obrazem przechodzimy od przyziemnego uprawiania sportu do zastanowienia nad kondycją człowieka. Zawodnicy prężą muskuły i są pełni siły, jednocześnie z ich sylwetek bije spokój, pewna harmonia, opanowanie. Dostrzegamy tu potwierdzenie piękna i potęgi ludzkiego ciała.

Czy w powyższym opisie tego obrazu nie ma przesady, czy aby nie nadinterpretowujemy tej prostej było nie było sceny? Cóż, sztuka ma to do siebie, że może skłaniać do różnych ocen i ktoś inny ten sam obraz mógłby inaczej ocenić.

Bracia Michał i Władysław Filek urodzili się koło Wadowic w - odpowiednio -  w 1916 i 1919 roku. Piłkarzami Wisły zostali w 1935 roku za sprawą działacza Białej Gwiazdy, Adama Obrubańskiego. Obrubański odwiedzał mniejsze kluby w okolicach Krakowa i wypatrywał utalentowanych zawodników. W drużynie Legionu Płaszów (późniejszy KS Płaszowianka) w oczy rzucili mu się właśnie bracia Filkowie. Propozycję dołączenia do Wisły przyjęli jako wielki zaszczyt, gdyż od dziecka kibicowali Towarzystwu Sportowemu. Obaj zadebiutowali w pierwszym składzie jeszcze przed wybuchem II Wojny Światowej. Najlepsze piłkarsko lata zabrała im wojna. Michał i Władysław brali udział w konspiracyjnych rozgrywkach i reprezentowali Białą Gwiazdę w czasie okupacji, pomimo zakazów i zagrożenia ze strony Niemców. Obaj zresztą byli zaangażowani w ruch oporu w Armii Krajowej. Po wojnie, w nowych realiach politycznych, nie przyznawali się do tego. Wisłę Kraków reprezentowali do 1949 roku - możliwe więc, że obraz Bunscha powstał w tamtym roku właśnie z okazji ich pożegnania. Michał przez krótki czas grał jeszcze w Garbarni, Władysław zaś został jednym z założycieli Hutnika.

Bracia Michał i Władysław Filkowie

Obraz Bunscha skrywa jeszcze jedną ciekawostkę. W zamieszaniu podbramkowym komentatorzy telewizyjni często krzyczą "gdzie jest piłka?". Podobne pytanie możemy sobie zadać oglądając portret braci Filków. Ich spojrzenia zbiegają się w pewnym punkcie poza dolną ramą obrazu. Czy zatem artysta świadomie zrezygnował z wyobrażenia piłki i umieścił ją poza kadrem swojej kompozycji? Otóż nie do końca... Okazuje się, że pierwotnie ten obraz był znacznie większy i przedstawiał pełną sylwetkę obu zawodników. Piłka była u ich nóg. Adam Bunsch nie był jednak zadowolony z efektu końcowego i przyciął płótno do obecnych rozmiarów (87 na 112 centymetrów).

Portret Władysława i Michała Filków można było kiedyś tymczasowo podziwiać w hali Wisły. Ale było to ponad 30 lat temu, gdy obraz ten wypożyczono na czas jednego z jubileuszy Białej Gwiazdy.
Dzieło Bunscha jest w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Można je zobaczyć w "Thesaurus Cracoviensis" przy ulicy Księcia Józefa. Thesaurus to miejsce niezwykłe - nie jest to oddział muzeum, lecz... magazyn. Instytucje takie jak Muzeum Krakowa posiadają olbrzymie zbiory i nie wszystkie obiekty mogą być wystawione, dużo zabytków przechowuje się "na zapleczu". Thesaurus jednak to magazyn otwarty na zwiedzających - po jego korytarzach oprowadzają przewodnicy, którzy jednak - zgodnie z charakterem tego miejsca - opowiadają więcej o sposobach przechowywania i konserwacji zabytków, niż o samych obiektach.

Do dalszej lektury polecamy:
*Biogram Michała Filka
*Biogram Władysława Filka
*Wywiad z Michałem i Władysławem Filkiem przeprowadzony w 1997 roku

Zachęcamy też do wizyty w mini-muzeum Wlastimila Hofmana. 

sobota, 6 lipca 2019

Bezimienny grób pułkownika Konkiewicza - dalsze informacje

W zeszłym tygodniu zamieściliśmy informację o tym, że Alfred Konkiewicz - piłkarz Wisły i pułkownik Wojska Polskiego - najprawdopodobniej spoczywa w bezimiennej mogile w małej miejscowości w Walii. Zaapelowaliśmy o pomoc w ustaleniu, czy tak rzeczywiście jest i co można zrobić, by poprawić tę sytuację.

Grób Alfreda Konkiewicza

Odzew był duży. Skontaktowało się z nami kilku kibiców Wisły mieszkających w Wielkiej Brytanii i zadeklarowało, że mogą pojechać do Wrexham zbadać sprawę na miejscu. Chęć pomocy zgłosił nawet kibic ŁKSu, mówiąc, że w kwestii pamięci o polskich bohaterach wojennych animozje klubowe nie mają znaczenia i działać należy ponad podziałami.

Z tego miejsca wszystkim składamy podziękowania za wsparcie i chęć pomocy!

Tematem mogiły Alfreda Konkiewicza zajęła się sieć wiślackich szkółek piłkarskich Wisła Kraków UK - okazało się bowiem, że Wisła ma oddział w samym Wrexham! Działacze Wisły UK błyskawicznie skontaktowali się z zarządem cmentarza i uzyskali dalsze informacje:

- Przede wszystkim, uzyskali potwierdzenie, że faktycznie pułkownik Konkiewicz spoczywa w bezimiennym grobie. Jest to po prostu kawałek trawy, bez nagrobka, kamienia czy choćby pamiątkowej tabliczki.
- By postawić tam znak pamięci, potrzebna jest zgoda właściciela.
- Właścicielem grobu był kapitan Ludwik Paweł Stolarczyk. Stolarczyk był dowódcą kompanii i podkomendnym Konkiewicza w 70 pułku piechoty w czasie Kampanii Wrześniowej. Konkiewicz nie miał w Wielkiej Brytanii rodziny i w 1953 roku zmarł w samotności - jego grób wziął w honorową opiekę właśnie kapitan Stolarczyk.
- Ludwik Stolarczyk mieszkał w Londynie i zmarł w 1967 roku. Zgodę na postawienie nagrobka na mogile Konkiewicza muszą więc wyrazić spadkobiercy Stolarczyka.

W tej chwili trwają więc poszukiwania spadkobierców Ludwika Pawła Stolarczyka, zmarłego w 1967 roku. Jeżeli macie jakieś informacje, ślady czy tropy pomocne w tych poszukiwaniach, to prosimy o kontakt!  

Drużyna Wisły Kraków w 1914 roku, przed meczem z Czarnymi Lwów w dniu otwarcia stadionu na Oleandrach. Alfred Konkiewicz stoi z tyłu (najwyższy w grupie). 


środa, 26 czerwca 2019

Czy tak wygląda grób naszego bohatera - pułkownika Konkiewicza?

Na stronie historiawisly.pl staramy się udokumentować miejsca pochówku działaczy i sportowców Wisły Kraków. Wspominaliśmy już poprzednio na tym blogu, że dział "Wiślackie Nekropolie" to jedna z najważniejszych części naszego portalu. Rozbudowując bazę danych o wiślackich nekropoliach chcemy uhonorować tych, którzy odeszli, pokazać, że nie zostali zapomniani, umożliwić współczesnym kibicom odwiedzenie grobów ludzi, którzy w przeszłości budowali potęgę Wisły.

Co jakiś czas udaje nam się "odnaleźć" zapomniane do tej pory mogiły. Przykładowo w zeszłym roku - zupełnie przypadkowo, poszukując innych grobów - natknęliśmy się na miejsce spoczynku Antoniego Januszewskiego, prezesa Wisły w latach 1912-13. Do wielu cmentarzy docieramy osobiście, jak na przykład do Wrocławia na nekropolię Osobowicką, gdzie spoczywa jeden z założycieli Wisły, Władysław Jenkner. Do innych miejsc ze względu na odległość nie jesteśmy w stanie udać się osobiście. Niekiedy pomagają nam kibice Białej Gwiazdy rozsiani po całym świecie - przykładem mogą być fani z Chicago, opiekujący się wiślackimi grobami za oceanem. Ciągle pozostaje wiele cmentarzy czekających na sprawdzenie i udokumentowanie. Miejsca pochówku Wiślaków odzwierciedlają bowiem skomplikowane losy naszej ojczyzny - sportowców i działaczy Białej Gwiazdy zawierucha dziejowa często rzucała w odległe zakątki globu.

Internet dostarcza jednak zupełnie niespodziewanych narzędzi do radzenia sobie z takimi zagadnieniami. Uwierzylibyście, że istnieją portale społecznościowe koncentrujące się na grobach i cmentarzach? Nie jest to pomysł tak absurdalny, jak mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Ludzie na całym świecie próbują odtworzyć swoje drzewa genealogiczne i poszukują miejsc pochówku swoich przodków. Na stronach takich jak findagrave.com użytkownicy bezinteresownie wymieniają się informacjami o grobach - można na przykład złożyć prośbę o zdjęcie konkretnej mogiły, choćby oddalonej o tysiące kilometrów. Inny użytkownik - mieszkający akurat w jej pobliżu - odpowiada na tę prośbę udostępniając zdjęcie.

Postanowiliśmy skorzystać z tej możliwości, by odnaleźć informacje o Wiślakach spoczywających w Wielkiej Brytanii. Wielu zawodników i działaczy Wisły przed 1939 rokiem było zawodowymi żołnierzami. Jak wiadomo, w czasie II Wojny Światowej wielu Polaków przedostało się na Zachód by po Kampanii Wrześniowej kontynuować walkę o wolność. Wielu z nich już nie ujrzało Polski i spoczęło w obcej ziemi.

Taki los stał się udziałem Alfreda Konkiewicza. Alfred - urodzony w 1893 roku - był piłkarzem Wisły w latach 1910-1919. Jest w ścisłym gronie tych osób, którym zawdzięczamy istnienie Wisły - w 1918 roku brał udział w reaktywacji klubu po czterech latach niebytu. Wisła zawiesiła bowiem działalność na czas I Wojny Światowej. Sam Konkiewicz w czasie Wielkiej Wojny wstąpił do Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego. Ciężko ranny w boju pod Pasieczną dostał się do rosyjskiej niewoli - zbiegł z niej po kilku miesiącach i kontynuował walkę. Od 1918 roku był żołnierzem odrodzonego Wojska Polskiego, walczył między innymi w wojnie polsko-bolszewickiej. W II RP był związany z 20 Pułkiem Piechoty Ziemi Krakowskiej (zobacz nasz stary post o... wigilii w 20 pp). Zasiadał we władzach Towarzystwa Sportowego Wisła, był też członkiem zarządu Polskiego Związku Piłki Nożnej. We wrześniu 1939 roku służył jako dowódca 70 pułku piechoty. Brał udział w bitwie nad Bzurą, trafił do niemieckiej niewoli i został osadzony w obozach jenieckich. Po wojnie zamieszkał w Wielkich Brytanii. Według dostępnych w internecie informacji spoczął w 1953 roku na cmentarzu we Wrexham w Walii.

Na stronie findagrave.com poprosiliśmy o zdjęcie jego mogiły i po kilku miesiącach otrzymaliśmy odpowiedź. Powiadomienie o tym, że ktoś spełnił naszą prośbę, przyjęliśmy z radością - samą fotografię jednak ze smutkiem. Oto zdjęcie, które otrzymaliśmy:


Pusty teren, bez nagrobka, bez choćby tabliczki pamiątkowej... Czy tak właśnie wygląda mogiła Alfreda Konkiewicza, bohaterskiego żołnierza, pułkownika Wojska Polskiego?

Niestety, wygląda na to, że tak właśnie jest. Lokalizację grobu potwierdza baza danych gminy Wrexham. Wiemy, że na polskich żołnierzy w Wielkiej Brytanii po 1945 roku nie czekały honory ani splendory, jednak bezimienny grób dla takiej postaci jak Alfred Konkiewicz - to wielka przykrość...



Czy coś można w tej sprawie zrobić? Przykład dali wspomniani już kibice Wisły z Chicago. Gdy dowiedzieli się, że w Cleveland w bezimiennym grobie spoczywa przedwojenny zapaśnik Wisły Stanisław Radwan postanowili działać. Problemem nie była nawet odległość (Cleveland od Chicago dzieli 600 kilometrów). Zorganizowali zbiórkę pieniędzy, załatwili stosowne pozwolenia i ufundowali kamień nagrobny.

Grób Stanisława Radwana w USA przed i po akcji kibiców z Chicago

Może w Walii lub Liverpoolu (miasto Beatlesów od grobu Konkiewicza dzieli 50 kilometrów) są kibice Wisły, którzy byliby w stanie skontaktować się z zarządem cmentarza we Wrexham, zapytać o warunki i koszty postawienia choćby skromnej tabliczki poświęconej pułkownikowi Konkiewiczowi? Wspólnymi siłami moglibyśmy zgromadzić środki potrzebne do odpowiedniego uhonorowania tej postaci.


niedziela, 2 czerwca 2019

Czarna Maska - tajemniczy epizod z 1925 roku

Jedne z najbardziej ekscytujących chwil w pracy nad historią Wisły to te momenty, gdy kontaktują się z nami rodziny dawnych sportowców i oferują udostępnienie prywatnych pamiątek. Tym sposobem odkrywamy prawdziwe skarby, o istnieniu których nawet nie mieliśmy pojęcia. Dzieci, wnuki i niekiedy nawet prawnuki byłych zawodników Wisły przechowują bardzo cenne materiały - zdjęcia, dokumenty i wspomnienia o swoich przodkach. W takich rodzinnych zbiorach zawarta jest historia nigdzie indziej niedostępna i niezmiernie nam miło, że portal historiawisly.pl stał się platformą, na której można udostępnić takie perełki i tym samym utrwalić i upowszechnić pamięć o sportowcach sprzed lat i ich dokonaniach.

Kilka dni temu napisał do nas pan Krzysztof - prawnuk przedwojennego zapaśnika Białej Gwiazdy. Wcześniej o Janie Gawronku mieliśmy bardzo skąpe informacje - nie byliśmy nawet pewni jego imienia, wiedzieliśmy tylko, że nazwisko to przewija się w kilku relacjach prasowych sugerujących, że osoba ta była działaczem i sędzią na zawodach. Pan Krzysztof przekazał nam podstawowe dane do biogramu, takie jak data i miejsce urodzenia oraz śmierci, szczegóły kariery sportowej, osobiste zainteresowania. Okazało się na przykład, że zapaśnik Wisły był przyjacielem Wlastimila Hofmana, pasjonował się też hodowlą gołębi rasowych.

Jan Gawronek


Niezwykły urok mają fotografie Jana Gawronka. Fragmenty walk zapaśniczych prawdopodobnie były pozowane w zaciszu fotograficznego atelier, jednak siłacze spleceni w żelaznych uściskach robią piorunujące wrażenie.





Najbardziej fascynująca jest jednak fotografia drużynowa - 13 zawodników i 3 działaczy, zwały mięśni, zabawne - z dzisiejszej perspektywy oceniając - stroje sportowe i osiłek w czarnej masce wyglądający jak średniowieczny mistrz małodobry.



O co chodzi z tą czarną maską? Może się ona kojarzyć ze współczesnym show lucha libre - wrestlingiem w wersji meksykańskiej, gdzie zawodnicy występują w fantazyjnych maskach. I nie musi to być mylne skojarzenie. W początkach XX wieku zapasy - choć przecież mają bogatą tradycję sięgającą czasów starożytnych - nie zawsze były poważnie traktowane. Często bliższe były pokazom cyrkowym, niż Igrzyskom Olimpijskim. Znani zapaśnicy nie tylko staczali walki, ale także dawali pokazy swojej siły lub wyzywali każdego chętnego na pojedynek - wyznaczając nagrodę pieniężną za odpowiednio długie stawienie oporu.

W tym przypadku czarna maska okazała się elementem, który pozwolił nam dokładniej zidentyfikować tę fotografię. Została ona wykonana w grudniu 1925 roku w hali Sokoła w Krakowie. Wtedy odbyły się zawody atletyczne i relacje prasowe potwierdzają, że brał w nich udział anonimowy zawodnik skrywający się za maską. A było to tak...

Sekcja ciężkoatletyczna (łącząca zapasy i podnoszenie ciężarów) powstała w Wiśle w 1922 roku. W 1925 roku do Krakowa zawitał Zbyszko Cyganiewicz - mistrz świata i gwiazda zapaśnicza światowego formatu. Cyganiewicz robił furorę w Stanach Zjednoczonych, gdzie dorobił się prawdziwej fortuny, a w Polsce głośno było o sukcesach siłacza urodzonego we wsi Jodłowa koło Dębicy. Wisła postanowiła zorganizować pokazowe zawody, a Zbyszko zgodził się wziąć w nich udział. Dla młodej wiślackiej sekcji było to wielkie wydarzenie i okazja do wzbudzenia w Krakowie zainteresowania zapasami.

Impreza odbyła się w hali Sokoła przy ulicy Wolskiej (obecnie Piłsudskiego). W tamtych czasach - i przez kilka kolejnych dziesięcioleci - była to najważniejsza hala sportowa w Krakowie. Zawody z udziałem Cyganiewicza przyciągnęły przeszło tysiąc widzów! Na początek zapaśnicy Wisły stoczyli cztery walki pokazowe. Clou wieczoru były zaś występy Cyganiewicza. Atleta rzucił każdemu chętnemu wyzwanie - kto stanie z nim do walki i nie da się pokonać przez godzinę, otrzyma 1000 dolarów. Była to równowartość prawie 15 tysięcy dzisiejszych dolarów, a więc kwota bardzo wysoka.

Zbyszko Cyganiewicz - legenda polskich i światowych zapasów. Fotografia z dedykacją dla Jana Gawronka. 


Rzuconą rękawicę podjął Franciszek Pawlikowski - współzałożyciel i kierownik sekcji zapasów Wisły. Pawlikowski zapasy uprawiał jeszcze w czasach zaborów, zdobył mistrzostwo Galicji i był Wiślakiem z największym doświadczeniem zapaśniczym. W trakcie walki zdradzał "dobre wyszkolenie i większą rutynę" - to wystarczyło na prawie 13 minut. Po tym czasie Cyganiewicz pokonał Pawlikowskiego, którego jednak "nagrodzono wcale hucznemi oklaskami" za dobrą postawę.

Wtedy do walki stanął zawodnik w czarnej masce. Jak relacjonował Ilustrowany Kurier Codzienny, pretendent ten "nie chciał zdradzić swego incognito, o ile nie potrafi stawić oporu Cyganiewiczowi ponad godzinę". Publiczność zapewne z wielką ekscytacją oczekiwała tej walki. Spotkało ją srogie rozczarowanie, czarna maska wytrzymała bowiem raptem... 3 minuty. Kim był ten anonimowy zapaśnik? Tego prawdopodobnie już nigdy się nie dowiemy.

Na zakończenie imprezy Zbyszko Cyganiewicz przemówił do zgromadzonej publiczności, apelując o jak najliczniejsze uprawianie przez Polaków sportu. Nagrodzono go gromką owacją. Wkrótce potem Cyganiewicz wyjechał ponownie do Stanów na kolejne walki.

Sekcja zapaśnicza Wisły znakomicie się zaś rozwijała. Już w 1926 roku Aleksander Jaworski zdobył pierwszy wiślacki medal Mistrzostw Polski brąz w wadze średniej. Do 1939 roku zapaśnicy Białej Gwiazdy zdobyli ogółem 24 medale MP, z czego 7 złotych.

Do dalszej lektury:
*Historia wiślackich zapasów
*Biogram Jana Gawronka
*Relacja z zawodów w grudniu 1925 roku


środa, 8 maja 2019

Najmłodsi debiutanci

W ostatnich dniach miały miejsce historyczne wydarzenia - w drużynie Wisły zadebiutowali tak młodzi zawodnicy, że wielu kibiców mogło zastanawiać się, czy kiedykolwiek ktoś dostąpił zaszczytu gry w pierwszym zespole wcześniej niż Aleksander Buksa i Daniel Hoyo-Kowalski. Jak to zatem jest z tymi najmłodszymi debiutantami Wisły?

Te rozważania zacząć należy od kluczowego zastrzeżenia - warto analizować jedynie mecze oficjalne. Z jednej strony dlatego, że spotkania nieoficjalne są słabiej udokumentowane i na przestrzeni ponad 110 lat historii Wisły dane o ich składach są bardzo niekompletne. Z drugiej zaś strony pamiętać trzeba, że Wisła została założona przez profesora szkoły średniej dla swoich uczniów. W pierwszych kilku latach funkcjonowania Wisły w drużynie występowali więc sami nastolatkowie - czasem nawet tacy, którzy nie ukończyli jeszcze 14 lat. Dopiero z biegiem czasu z chłopców zrobili się dorośli sportowcy. Tak się też składa, że w pierwszych latach swojego funkcjonowania Wisła rozgrywała tylko mecze towarzyskie, porównanie oficjalnych spotkań da nam zatem bardziej obiektywny obraz (na marginesie można dodać, że w pionierskich latach krakowskiego futbolu średnia wieku w Cracovii była wyraźnie wyższa. Stąd w prasie galicyjskiej dziennikarze często odnotowywali "Wisła jest klubem młodszym", co musiało być ewidentne dla każdego widza - dopiero po latach kibice Pasów próbują dowodzić, że takie uwagi odnosiły się do dat powstania obu klubów, a nie do wieku zawodników - więcej w osobnym artykule).

Drugie zastrzeżenie jest zaś takie, że nasze zestawienie może zawierać luki. Ze względu na ogrom danych (tysiące spotkań i tysiące zawodników do porównania) nie możemy mieć pewności, że klasyfikacja najmłodszych debiutantów ma ostateczną formę i nie zawiera pomyłek.

Wedle naszej "najlepszej wiedzy" conajmniej 34 zawodników debiutowało w oficjalnym meczu Wisły przed osiągnięciem pełnoletności. W tym gronie są i tacy, których nazwiska dzisiejszym kibicom zapewne wiele nie mówią, ale dobrze zapowiadające się kariery nie rozwinęły się należycie. Jest też jednak wielu wybitnych zawodników, jak Kazimierz Kmiecik, Mieczysław Balcer, Jerzy Jurowicz, Andrzej Iwan, Artur Woźniak.

Absolutnym rekordzistą jest Stefan Śliwa, który miał 14 lat i 268 dni, gdy wystąpił w meczu przeciwko Cracovii. Były to bardzo zamierzchłe czasy, bo działo się to w roku 1913. O piłkarskich rozgrywkach sprzed odzyskania przez Polskę niepodległości często się dziś zapomina, wiele statystyk prowadzonych jest tylko dla rozgrywek ligowych (zainaugurowanych w 1927 roku). Tymczasem tamten mecz z 1913 roku był spotkaniem rangi mistrzowskiej - rywalizowano o tytuł najlepszej drużyny w Galicji.


Stefan Śliwa był w wąskim gronie osób zaangażowanych w reaktywację Wisły Kraków po I Wojnie Światowej. W dalszej grze w piłkę nożną nie przeszkadzał mu nawet fakt, że na froncie stracił prawą dłoń. W 1922 roku razem z Henrykiem Reymanem zagrał w reprezentacji Polski - jako pierwszy wiślak w historii.

Daniel Hoyo-Kowalski w momencie swojego debiutu był o ponad rok starszy od Stefana Śliwy, gdy ten pierwszy raz bronił barw Wisły w oficjalnym meczu. Urodzony w Hiszpanii Hoyo-Kowalski miał dokładnie 15 lat i 287 dni, gdy 25 kwietnia 2019 roku wybiegł na murawę stadionu w Sosnowcu. Został tym samym najmłodszym zawodnikiem Wisły w historii polskich rozgrywek ligowych.


Przed Kowalskim liderem tej klasyfikacji był Marcin Jałocha, który 28 marca 1987 roku miał 16 lat i 11 dni. Tego dnia Wisła grała z Jagiellonią Białystok, przy czym był to mecz w ramach II ligi. Jałoszkin odszedł z Wisły w wieku zaledwie 22 lat, ale zdążył w tym czasie rozegrać dla Białej Gwiazdy blisko 140 spotkań, zdobył też srebrny medal olimpijski w Barcelonie w 1992 roku.



Wspominając najmłodszych debiutantów nie można zapomnieć o Mieczysławie Graczu. "Messu" (ten pseudonim zawdzięczał... wadzie wymowy! Gdy mówił o "meczu", brzmiało to właśnie jak "messu") już jako nastolatek zdradzał olbrzymi talent. Działacze (bo działo się to w czasach, gdy Wisła formalnie nie miała trenera) wystawili go do pierwszego składu już w 1935 roku, miesiąc po jego 16 urodzinach (16 lat i 36 dni). Ten debiut był mocno niefortunny, gdyż 8 września 1935 roku Biała Gwiazda przegrała derby z Cracovią aż 0:5. Na kolejny występ Gracz czekał ponad rok, ale gdy ponownie otrzymał szansę, to na wiele lat został najmłodszym strzelcem w historii Wisły. 18 października 1936 roku Messu miał 17 lat i 76 dni, gdy dwukrotnie pokonał bramkarza Dębu Katowice w ligowej potyczce.



Miano najmłodszego strzelca odebrał Graczowi dopiero w 1999 roku Karol Wójcik. Tym sposobem płynnie przechodzimy do kolejnej ważnej daty w historii najmłodszych wiślackich debiutantów. Wójcik bowiem zdobył gola 2 września 1999 roku w spotkaniu Pucharu Ligi z Ruchem Radzionków. Był to wyjątkowy mecz, gdyż Franciszek Smuda delegował na boisko aż trzech szesnastolatków: Pawła Brożka (16 lat, 134 dni), Karola Wójcika (16 lat, 143 dni) i Kamila Kuzerę (16 lat, 175 dni).

Dwadzieścia lat później Paweł Brożek jest prawdziwą legendą Wisły, drugim najlepszym strzelcem w historii Wisły, dwukrotnym królem strzelców Ekstraklasy, siedmiokrotnym Mistrzem Polski. I u jego boku 22 kwietnia 2019 roku swój debiut zalicza Aleksander Buksa, mając 16 lat i 97 dni. Buksa tym samym... wyprzedził Brożka na liście najmłodszych debiutantów.



Co ciekawe, pięciu najmłodszych wiślackich debiutantów swoje pierwsze mecze przegrało. Dla Śliwy, Jałochy i Gracza były to trudne początki pięknych i pełnych sukcesów karier. Jak potoczą się losy Daniela Hoyo-Kowalskiego i Aleksandra Buksy? Trzymamy kciuki za to, by oni i inni wychowankowie Akademii Piłkarskiej Wisły... przysporzyli nam dużo pracy! Byśmy musieli często uzupełniać wiadomości, dodawać nowe zdjęcia, aktualizować statystyki na ich stronach na historiawisly.pl!

Więcej o najmłodszych debiutantach:
*Lista zawodników

niedziela, 14 kwietnia 2019

„Święta Wojna” - statystyczny galimatias


Dość powszechnie przyjmuje się, że spotkanie derbowe z Cracovią rozegrane 17 marca 2019 roku było 197. meczem w ramach „świętej wojny”.


17 marca 2019 Wisła wygrała 3:2, po bramce między innymi Krzysztofa Drzazgi. Ale który dokładnie był to mecz derbowy?

Kilka lat temu po weryfikacji wliczanych do tej pory do tych statystyk spotkań i odnalezieniu w relacjach prasowych z meczów w nich nie uwzględnianych wystąpiliśmy z propozycją liczenia gier derbowych według jasnych i czytelnych zasad, tak odnoszących się do lat ubiegłych, jak i przyszłych.

Propozycja ta spotkała się z umiarkowanym zainteresowaniem w mediach. Opinie historyków polskiego futbolu odwoływały się do kanonu spotkań opracowanych i udostępnionych przez Janusza Kukulskiego i Józefa Romanowa, sugerując, że wszelkie zmiany lub weryfikacja meczów derbowych powinny odbywać się w porozumieniu obu zainteresowanych klubów. Zgadzamy się z tym stanowiskiem. Dodając do tego, że przydały by się także konsultacje z historykami futbolu i dziennikarzami. 

Uważamy jednakże, że zawarta przed wielu laty dżentelmeńska umowa pomiędzy Romanem Romanowem z Koła Sympatyków Wisły i historykiem Cracovii Januszem Kukulskim co do liczby gier derbowych i zasad ich weryfikacji - mylnie przyjmowana jest jako oficjalne stanowisko klubów w tej kwestii.

Przypomnijmy, że obaj panowie za oficjalny mecz derbowy uznawali spotkania pierwszych drużyn rozgrywane wedle reguł PZPN, ze związkowymi sędziami, zakończone podpisaniem oficjalnego protokołu pomeczowego.

Rzecz w tym, że o ile te reguły są czytelne i nie podlegające interpretacji w dzisiejszych czasach, to trudno je stosować do lat minionych kiedy to PZPN w ogóle nie istniał (powstał w 1919 roku), bądź zawiesił swoją działalność (choćby w latach II wojny światowej).

Zrozumiała wydaje się arbitralność w uznawaniu za oficjalne meczów derbowych w okresie pozapezetpeenowskim. Zresztą, co charakterystyczne, uznano za takie wszystkie spotkania derbowe w tym właśnie czasie. Trudno jednak zrozumieć dlaczego np. usunięto z takiej listy spotkanie z 1990 roku (1990.03.03 Cracovia - Wisła Kraków 1:10) skoro istnieje protokół z tego spotkania…

Nie uważamy się za ludzi nieomylnych, podlegamy krytyce. W wielu sprawach możemy się mylić. Dlatego też przystępując do opracowywania internetowej encyklopedii TS Wisła krytyczną postawę przyjęliśmy wobec opracowań dotyczących historii Wisły. Pozwoliło nam to zweryfikować wiele niesprawdzonych i mylnych twierdzeń dotyczących naszego klubu, a funkcjonujących i powtarzanych od lat w różnorakich publikacjach. 

Z taką też postawą podeszliśmy do publikowanych do tej pory spotkań derbowych. Wszak nie jest to żaden nieomylny kanon, a zwykłe zestawienie meczów, podlegające elementarnej choćby weryfikacji.

I tak elementarna weryfikacja przyniosła ciekawe wyniki. Od w miarę drobnych korekt dotyczących choćby dat rozgrywanych spotkań. Mylnie wpisano np. mecz odbyty we wrześniu jako mecz czerwcowy (1955.09.10 Wisła Kraków - Cracovia 3:2).

O wiele poważniejsza jest kwestia pominięcia w ogóle odbytych oficjalnych spotkań towarzyskich. Nie przyjmujemy za „dobrą monetę” twierdzenia, że zostały one „z premedytacją pominięte przy tworzeniu zestawienia, na którym dziś wszyscy się opierają” z przyczyn formalnych (nie odpowiadają kryteriom przyjętym przez Kukulskiego i Romanowa).

Prowadząc od lat skromną kwerendę prasową i odnajdując co jakiś czas kolejne spotkania derbowe nie ujęte w tychże statystykach - pytamy skromnie: dlaczego?

Dlaczego na liście derbowej mieści się mecz odbyty w ramach zorganizowanego przez Związek Strzelecki turnieju ( w niepełnym wymiarze czasowym 2x30 minut):


Dlaczego na liście derbowej mieści się mecz odbyty w okupacyjnych warunkach w tzw. turnieju błyskawicznym w niepełnym wymiarze czasowym (2x15 minut):


a brak na niej odnalezionych przez nas dwóch spotkań derbowych: 


rozegranych również w niepełnym wymiarze czasowym (2x15 minut) w turnieju rozgrywanym corocznie o puchar "Dni Krakowa"? Rozgrywanym z dużą pompą, na pełnowymiarowych, trawiastych boiskach przez pierwsze drużyny obu klubów, z udziałem licznie zebranej publiczności i pełną obsadą sędziowską.

Jeszcze bardziej nas dziwi pominięcie kolejnego oficjalnego meczu towarzyskiego rozegranego na „uroczyste Otwarcie I Ogólnozakładowej Spartakiady Huty im. Lenina” (1954.09.24 Wisła Kraków - Cracovia 1:1). Nie chce nam się wierzyć, że uczyniono to z „premedytacją”. Nieśmiało sugerujemy, że po prostu go przeoczono…

W jeszcze większą konfuzję nas wprawia bezkrytyczne uwzględnianie przez wszystkich statystyków derbowych (począwszy od czasów galicyjskich) meczu z 1908 roku!!!


Istnieją poważne wątpliwości co do tego, czy mecz w ogóle miał miejsce. A jeśli nawet się odbył, czy nie był to po prostu mecz treningowy bez udziału publiczności. Brak jest o nim jakichkolwiek relacji w krakowskich dziennikach (podczas gdy inne mecze derbowe z tego roku opisane są obszernie co najmniej w kilku różnych gazetach...). Jedynym źródłem wspominającym ten mecz są tzw. Kroniki Cracovii. Kronikarzem Cracovii wówczas i przez najbliższe parę dzisiątek lat był J. Lustgarten.

Tenże Lustgarten twierdził w wywiadzie prasowym w 1935 roku, że w ramach Turnieju Jesiennego w 1906 roku „Wisła” rozegrała swój pierwszy pojedynek derbowy z Cracovią. I ci drudzy mieli ten mecz wygrać: 

Byłoby dziwne, gdyby te drużyny w ramach gier turniejowych się nie spotkały. Jednak twierdzeń Lustgartena żadne inne źródło nie potwierdza. Skoro bezkrytycznie przyjmujemy, że mecz listopadowy w 1908 roku się odbył, czemu wątpimy w relację Lustgartena dotyczącą spotkania z 1906 roku?? Przypominamy - do 1911 roku nie istniał jakikolwiek związek piłkarski organizujący mecze futbolowe w Krakowie. Od biedy można uznać, że jego rolę pełnił Krajowy Związek Turystyczny.

Podaliśmy zaledwie parę przykładów spotkań, co do których mamy poważne wątpliwości, czy powinny być uwzględniane w oficjalnych statystykach derbowych i takich, które powinny się tam znaleźć.

Dochodzi do tego szereg gier sparingowych, a wręcz treningowych organizowanych często ad hoc i odbywanych bez udziału publiczności. Naszym zdaniem takie spotkania nie powinny być uwzględniane w zestawieniu gier derbowych. Oto ich lista:


Przyjmując bardzo liberalne kryteria spotkań derbowych według naszych obliczeń było by ich już aż 201!!!

Według ostrzejszych kryteriów:
- grały pierwsze drużyny obu klubów
- na pełnowymiarowych trawiastych boiskach
- w jedenastoosobowych składach
- w pełnym wymiarze czasowym (90 minut)
- z oficjalną obsadą sędziowską
- przy udziale publiczności (wykluczając typowe gry treningowe)

byłoby tych spotkań co najwyżej 194!!!

A weryfikacja z naszej strony trwa …

Na koniec pytanie do kibiców, dziennikarzy i statystyków piłkarskich: co z tym fantem zrobić?
Zostawić istniejące zestawienia za nadal obowiązujące, czy jednak rzetelnie je zweryfikować?

Zobacz więcej: 
*Historia spotkań derbowych
*Statystyka spotkań derbowych (wraz z listą spotkań budzących wątpliwości)
*Derby w fotografii - w tym takie zdjęcia, jak poniżej:


Derby z 1923 roku. 

 Piękny wolej Artura Woźniaka w derbach z 1932 roku. 


Derby z 1966 roku. Zamieszanie pod bramką Wisły prawie tak duże, jak galimatias w statystykach.